Het is nog donker, de rest van het huis slaapt nog en toch zit je kindje al rechtop in bed. Vroeg wakker worden is een van de meest voorkomende slaapvragen van ouders, en ook een van de lastigste. Misschien helpt het om te weten dat er zelden één simpele oorzaak is, maar dat er wel een aantal dingen zijn waar je naar kunt kijken. Je hoeft niet meteen alles om te gooien. Soms helpen kleine aanpassingen al. Maar wat zorgt er nu voor dat je kindje zo vroeg wakker wordt en wat kun je ermee doen? Wij zetten de belangrijkste punten voor je op een rij. Waarom wordt je kindje zo vroeg wakker? Vroeg wakker worden komt bij jonge kinderen veel voor. Aan het einde van de nacht slapen we allemaal lichter, en dan is ook de slaapdruk (de slaperigheid die zich overdag opbouwt en tijdens de slaap afneemt) het laagst. Een geluid, wat licht of honger zorgen ervoor dat je kindje snel wakker wordt. Heeft jouw kindje moeite met zelfstandig in slaap vallen? Dan zal dit in de vroege ochtend nog lastiger gaan. Een andere veelvoorkomende reden dat je kindje vroeg wakker wordt is oververmoeidheid. Een late bedtijd of te weinig slaap overdag betekent niet vanzelf dat je kindje ‘s ochtends langer slaapt. De biologische klok en het licht bepalen voor een groot deel wanneer je kindje wakker wordt, en die schuiven niet mee. Gaat je kindje later naar bed, dan kan de nacht dus korter worden, zodat het met een slaaptekort aan de dag begint. Het kan daarom de moeite waard zijn om te kijken of een iets vroegere bedtijd of een extra rustmoment overdag helpt. Niet elke keer dat je kindje vroeg wakker wordt, heeft dezelfde reden. Een kindje kan om 05:00 wakker worden omdat het nog moe is, maar ook omdat het simpelweg al genoeg heeft geslapen. Gaat je kindje bijvoorbeeld om 18:30 naar bed en wordt het om 05:30 wakker, dan heeft het misschien gewoon een volle nacht gehad. Hoeveel slaap een kindje nodig heeft, verschilt per leeftijd en per kind. Daarom helpt het om eerst naar het geheel te kijken, en niet alleen naar de klok. Wat kun je doen als je kindje om 05:00 wakker is? 1.    Maak de slaapkamer echt donker icht is een belangrijk signaal voor de biologische klok van je kindje. Zelfs een beetje licht langs de gordijnen of onder de deur kan genoeg zijn om je kindje wakker te laten worden. Verduisterende gordijnen of een rolgordijn dat goed aansluit kunnen daarbij helpen. Heeft je kindje een nachtlampje nodig? Kies dan een zacht, rood lampje. 2.    Kijk naar geluid en temperatuurVroege vogels, een drukke straat of de buren: geluiden van buiten kunnen een kindje in lichte slaap wakker maken. Ook een kamer die te warm of te koud is, kan de slaap verstoren. Zorg daarom voor een prettige, stabiele kamertemperatuur en kijk of je geluiden van buiten kunt dempen, eventueel met een white noise machine. 3.    Zoek de balans tussen dutjes en bedtijdTe veel slaap overdag kan ervoor zorgen dat je kindje 's avonds minder slaapdruk heeft. Te weinig slaap of een te late bedtijd kan juist leiden tot oververmoeidheid. Beide kunnen bijdragen aan vroeg wakker worden. Het is dus een beetje puzzelen en wat werkt, verschilt per kindje. Pas steeds maar één ding tegelijk aan en geef het een paar dagen de tijd, zodat je kunt zien wat het effect is. 4.    Kijk naar hoe je kindje in slaap valtWordt je kindje 's avonds geholpen met inslapen, bijvoorbeeld met voeden, wiegen of dragen? Dan kan het zijn dat het die hulp aan het einde van de nacht, als de slaap lichter is, ook weer nodig heeft. We zien dat kindjes die steeds meer zelf leren in slaap te vallen het vaak ook makkelijker vinden om weer verder te slapen. Hoe en wanneer je dat opbouwt, hangt af van de leeftijd van je kindje en van wat bij jullie past. 5.    Houd het 's ochtends rustig en saaiHaal je kindje niet meteen uit bed. Dan kan 05:00 voor je kindje het begin van de dag worden. Houd de kamer donker, praat zacht tegen je kindje en geef weinig prikkels. Eigenlijk behandel je de vroege ochtend hetzelfde als dat het 02:00 uur ’s nachts is. Heeft je kindje honger of dorst? Dan mag je natuurlijk gewoon voeden of iets te drinken geven, maar houd het ook dan rustig. Heeft je baby 's nachts nog voeding nodig, dan volg je gewoon de honger van je kindje. 6.    Bepaal wanneer de dag begintKies een tijdstip waarop de dag voor jullie mag beginnen, bijvoorbeeld 06:30, en probeer daar zoveel mogelijk consequent in te zijn. Houd het wel realistisch: een wakker moment tussen 06:00 en 07:00 is voor veel jonge kinderen heel gewoon. Voor peuters en kleuters kan een slaaptrainer helpen, een lampje dat laat zien wanneer het tijd is om op te staan. Dat werkt pas als je kindje het begrip snapt, vaak vanaf ongeveer 2,5-3 jaar. Wanneer is het tijd om hulp te zoeken? Een tijdelijke periode van vroeg wakker worden kan voorkomen door bijvoorbeeld ziekte of een sprong. Maar wordt je kindje al langere tijd structureel zo vroeg wakker en lijkt het overdag erg moe, of maak je je gewoon zorgen over de slaap van je kindje? Dan is het goed om dit te bespreken. Een kinderslaapcoach kan je hier goed bij helpen. Van vroege vogel naar een rustigere ochtend Vroeg wakker worden is zelden iets wat je als ouder fout doet. Vaak is het een puzzel van licht, geluid, dutjes, bedtijd en gewoontes, en soms is het gewoon de natuurlijke aard van je kindje. Het kan even duren voordat je verschil ziet, en soms zit je kindje gewoon in een fase die weer overgaat. Neem dus de tijd en wees ondertussen lief voor jezelf.

Een rustige en voorspelbare avondroutine is misschien wel de meest onderschatte slaaptip. Het klinkt als iets simpels, maar heeft een heel groot effect. Een fijne avondroutine hoeft helemaal niet lang of ingewikkeld te zijn. Het belangrijkste is dat je kindje weet wat er gaat gebeuren en de kans krijgt om stap voor stap van de drukte van de dag naar de rust van de nacht te schakelen. En dat je daar als ouder de volledige aandacht voor hebt. Want hoe die avond verloopt, begint eigenlijk al veel eerder: de prikkels van een hele dag spelen en ontdekken bepalen mede hoe makkelijk je kindje 's avonds tot rust komt. Maar wat maakt een avondroutine nu echt prettig en wat kun je beter achterwege laten? Wij zetten de belangrijkste punten voor je op een rij.Waarom een avondroutine belangrijk is Overdag krijgt je kindje ontzettend veel prikkels te verwerken. Spelen, ontdekken, eten, praten, bewegen en alles wat er om hem heen gebeurt. Daarom is het belangrijk dat je kindje de kans krijgt om zijn of haar hoofdje weer rustig te krijgen voordat ze naar bed gaan. Hierdoor kan je kindje makkelijker in slaap vallen.Een herkenbare avondroutine helpt je kindje om te voorspellen wat er komt. En voorspelbaarheid zorgt voor veiligheid. Veiligheid zorgt er vervolgens weer voor dat je kindje makkelijker in slaap kan vallen. Niet alleen voor je kindje is een vaste, herkenbare avondroutine fijn, ook voor jou als ouder is een vaste routine prettig. Je hoeft niet iedere avond opnieuw te onderhandelen over de volgorde of te bedenken wat er nog moet gebeuren.Een hele dag spelen en ontdekken: wat doet dat met slaap?Voor een kindje is bijna alles nieuw. Een wandeling, een bezoekje aan opa en oma, een dagje op de opvang, een nieuw geluid of een nieuw speeltje: het is allemaal leuk en leerzaam, maar het vraagt ook veel van dat kleine hoofdje. Alle indrukken van de dag moeten verwerkt worden, en een groot deel daarvan gebeurt tijdens de slaap.Spelen en ontdekken horen dus bij een goede dag én bij een goede nacht. Een dag vol beweging, daglicht en nieuwe ervaringen helpt je kindje om 's avonds ook echt moe te worden. Maar het gaat om de balans. Een dag die vol zit met prikkels kan ervoor zorgen dat je kindje aan het eind van de dag overprikkeld raakt. Je ziet dat vaak terug in huilerig, druk of juist hangerig gedrag, en het kan het inslapen lastiger maken of zorgen voor een onrustigere nacht.Zo houd je overdag de balans:• Wissel actieve en rustige momenten afEen rustig moment thuis na een leuk uitstapje of een drukke ochtend zorgt voor een goede balans tussen nieuwe prikkels en rust.• Kijk naar het totaalHet gaat niet alleen om de grote dingen. Voor ons is boodschappen doen misschien even een snelle stop, maar voor een kindje een uitje opzich.• Plan ook overdag rust inDutjes en rustmomenten helpen je kindje om prikkels tussendoor te verwerken, zodat niet alles pas 's avonds naar boven komt.• Ga naar buitenDaglicht en beweging helpen het slaapritme van je kindje en geven alle ruimte om te ontdekken.• Stem je avond af op je dagWas het een dag vol spelen en ontdekken? Dan mag de avondroutine gerust wat eerder beginnen.Wat maakt een goede avondroutine?Houd de volgorde voorspelbaarHet hoeft geen strak schema op de minuut te zijn. Een vaste volgorde is belangrijker dan een exact tijdstip. Bijvoorbeeld: opruimen, wassen of in bad, pyjama aan, tandenpoetsen, boekje lezen en naar bed. Je kindje leert zo de signalen herkennen die bij bedtijd horen.Bouw de avond rustig afGeef je kindje de tijd om af te schakelen. Kies in het laatste halfuur voor rustigere activiteiten en vermijd wilde spelletjes vlak voor bedtijd. Een boekje lezen, samen knuffelen of rustig praten zijn voorbeelden van activiteiten die passen bij deze overgang.Beperk prikkelsFel licht, veel geluid en druk spel maken het lastiger om van actief naar rustig te schakelen. Dim waar mogelijk het licht en houd de slaapkamer rustig. Schermen kun je in het laatste deel van de avond beter achterwege laten. We adviseren in elk geval één uur voor bedtijd geen schermen meer aan te hebben staan. Was het een drukke dag vol spelen en ontdekken? Dan helpt het extra om de avond overzichtelijk en rustig te houden.Houd het ritueel kort en haalbaarEen avondroutine hoeft geen programma van een uur te zijn. Sterker nog: hoe langer de routine, hoe groter de kans dat er ruimte ontstaat voor uitstelgedrag. Kies een paar vaste onderdelen die bij jullie passen en houd het overzichtelijk. Een kort, herkenbaar ritueel werkt vaak beter dan een lange reeks activiteiten.Geef je kindje kleine keuzesEen vaste routine betekent niet dat je kindje nergens over mag beslissen. Juist kleine keuzes kunnen helpen om de overgang soepeler te laten verlopen. Bijvoorbeeld: 'Wil je de blauwe of de groene pyjama aan?' of 'Zullen we één of twee boekjes lezen?' Jij bepaalt de kaders, je kindje krijgt daarbinnen wat regie.Kijk naar je kindje, niet alleen naar de klokEen vaste bedtijd is handig, maar kinderen zijn geen robots. Kijk ook naar signalen van vermoeidheid. Wordt je kindje hangerig, prikkelbaar, drukker of juist stiller? Dan kan het verstandig zijn om eerder aan de avondroutine te beginnen. Wacht je te lang, dan kan je kindje juist oververmoeid raken en moeilijker tot rust komen.Smoesjes tijdens bedtijdNog een slokje water. Nog een knuffel. Nog een verhaaltje. Nog even plassen. Zodra een kindje doorheeft dat er na 'welterusten' nog van alles mogelijk is, kan het bedtijdritueel eindeloos worden. Probeer daarom duidelijk te zijn over wat onderdeel is van de routine en wat daarna niet meer gebeurt. Je kunt bijvoorbeeld vooraf zeggen: 'We lezen twee boekjes, daarna gaat het licht uit.' Vervolgens houd je je rustig en consequent aan die afspraak.Van drukke dag naar rustige nachtEen fijne avondroutine draait uiteindelijk om drie dingen: voorspelbaarheid, weinig prikkels en voldoende tijd om af te schakelen. Je hoeft daarvoor geen uitgebreid ritueel te bedenken. Een paar vaste stappen die iedere avond ongeveer hetzelfde verlopen, kunnen al veel rust geven. Houd er ook rekening mee dat de avond niet los staat van de dag: hoe meer je kindje overdag heeft gespeeld en ontdekt, hoe meer rust het 's avonds nodig heeft.Maak het dus vooral niet ingewikkelder dan nodig. Samen opruimen, pyjama aan, tandenpoetsen, een boekje en een knuffel. Daarna is het tijd om te slapen. Juist die herhaling maakt bedtijd voor je kindje herkenbaar en vertrouwd.Tamara & Glynis van Slaapkops

Je kindje is lekker aan het spelen en jij kijkt op de klok: tijd voor het middagdutje. Je weet dat het slapen moeizaam verloopt als je je kindje abrupt uit zijn spel haalt. Maar je wilt je kindje ook niet te laat naar bed brengen, want dan valt hij juist ook weer lastiger in slaap. Hoe pak je dit aan, en hoe zorg je dat het overgangsmoment van spelen naar slapen soepel verloopt, zodat je kindje heerlijk kan spelen EN slapen?Waar wij als volwassenen vrij makkelijk schakelen van actief naar rustig, moet een baby of peuter dat nog leren. Jonge kinderen zijn nog nauwelijks in staat om hun eigen opwinding zelf af te remmen. Zonder jouw hulp blijft het lichaam vaak in een verhoogde staat van alertheid, met meer cortisol, een hogere hartslag en een drukker hoofd. Geen ideale basis om in slaap te vallen. Precies daarom is een overgangsmoment tussen spelen en slapen zo belangrijk. Zo help je je kindje om makkelijker en rustiger over te schakelen.Waarom een overgangsmoment zo belangrijk isEen rustige en voorspelbare overgang voor het slapen draagt bij aan sneller inslapen en minder nachtelijk wakker worden. Het lichaam heeft even de tijd nodig om van een actieve staat naar een ontspannen staat te gaan. Hoe voorspelbaarder dat verloopt, hoe makkelijker het lichaam leert wat er komen gaat.Je herkent dit misschien ook van jezelf. Als je nog druk in de weer bent geweest en daarna direct naar bed gaat, duurt het langer voor je in slaap valt. Geef je jezelf eerst even de tijd om tot rust te komen, bijvoorbeeld met een warme douche of een boek, dan ben je al in een ontspannen staat en val je rustiger in slaap en slaap je makkelijker door. Jonge kinderen hebben nog meer tijd nodig om te schakelen dan wij, dus voor hen is dit rustmoment nog belangrijker.Tips voor een rustmoment overdagMaar hoe zorg je dat je kindje dit rustmoment goed kan pakken?• Bouw altijd een paar rustige minuten in voor het slapen Stop niet abrupt met spelen om je kindje meteen in bed te leggen. Kies voor een rustmoment van vijf tot tien minuten voor het slapen. Dit rustmoment staat nog los van het bedtijdritueel zelf. Denk aan samen rustig zingen of knuffelen. Dit geeft het zenuwstelsel de tijd om af te remmen. Belangrijk is dat dit rustmoment niet lang hoeft te duren om effect te hebben. Een paar minuten maken al een wereld van verschil.• Dim het licht en beperk de prikkels Fel licht en veel geluid houden het lichaam actief. Vooral blauw licht, zoals van fel wit ledlicht of een scherm, remt de aanmaak van het slaaphormoon melatonine. Doe daarom gordijnen dicht en zet de tv uit. Ook al kijkt je kindje nog niet bewust naar de tv, de prikkels komen wel binnen en zijn vlak voor het slapen lastig te verwerken.• Herhaal steeds dezelfde handelingen voor het slapen Een voorspelbaar patroon, ook overdag, helpt een kindje te begrijpen wat er gaat gebeuren. Overdag mag het bedtijdritueel een ingekorte versie zijn van 's avonds. Denk aan slaapzakje aan, gordijnen dicht en een liedje zingen, waarna je kindje in bed gaat. 's Avonds kan hier bijvoorbeeld nog een badje, een babymassage en het lezen van een boekje aan worden toegevoegd. Voorspelbaarheid zorgt voor veiligheid, en veiligheid geeft rust, waardoor je kindje makkelijker in slaap valt. Kinderen leren zo'n patroon heel snel herkennen, dus voor je het weet heb je samen een fijn nieuw ritueel te pakken.Een fijn slaapzakje kan een herkenbaar onderdeel worden van dit vaste ritueel. In onze categorie slapen vind je alles voor een comfortabel en geborgen slaapmoment.• Houd de vermoeidheidssignalen in de gaten Veel kindjes laten vermoeidheidssignalen zien. Naast dat je natuurlijk een vast ritme en wakkere tijden kunt aanhouden, blijft het allerbelangrijkste om goed naar je kindje te kijken. Laat je kindje eerder dan verwacht vermoeidheidssignalen zien? Breng hem dan wat eerder naar bed. Een kind dat oververmoeid of overprikkeld raakt, heeft daarna meer moeite om tot rust te komen en in slaap te vallen. Wrijven in de oogjes, minder interesse tonen in speelgoed of onrustig worden zijn signalen om op tijd te beginnen met het afbouwen van het spel.Bonustip: doet jouw kindje geen middagdutje meer? Zorg dan toch voor een rustmoment overdag. Leg je kindje bijvoorbeeld met een luisterboekje in bed, of laat hem heerlijk op de bank liggen terwijl er op de achtergrond een rustige meditatie speelt. Zo komt je kindje toch even een beetje tot rust.De weg naar bedtijd rustig afbouwenEen paar minuten rust voor het bedtijdritueel, minder prikkels en een vast patroon zijn vaak al genoeg om van spelen naar slapen een zachte overgang te maken in plaats van een strijd. Volg je deze stappen, dan begin je aan bedtijd met een voorsprong.   Tamara & Glynis van Slaapkops